Lũ quét là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách thoát nạn

Cập nhật 17/10/2026 · Ban biên tập DBTT Ngày Mai

Lũ quét là loại lũ xảy ra bất ngờ trên các sông suối nhỏ, dốc ở vùng núi, nước lên rất nhanh chỉ trong vài chục phút đến vài giờ, dòng chảy xiết cuốn theo bùn, đất, đá, cây cối. Vì xuất hiện đột ngột và có sức tàn phá lớn, lũ quét cùng sạt lở đất là loại thiên tai gây thiệt hại về người nhiều nhất ở miền núi Việt Nam.

Nguyên nhân gây lũ quét

• Mưa rất lớn, tập trung: lượng mưa lớn trong thời gian ngắn (do bão, áp thấp nhiệt đới, dông mạnh, không khí lạnh kết hợp nhiễu động) vượt khả năng thấm của đất.
• Địa hình dốc: lưu vực nhỏ, sườn dốc, lòng suối hẹp khiến nước dồn về rất nhanh.
• Đất đã bão hoà nước sau nhiều ngày mưa liên tiếp.
• Tác động con người: mất rừng đầu nguồn, đào xẻ sườn đồi, làm nhà ven suối, ách tắc dòng chảy do cây cối, rác, đất đá tạo “đập tạm” rồi vỡ.

Những nơi có nguy cơ cao

Vùng núi phía Bắc (Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Lai Châu, Sơn La, Điện Biên, Cao Bằng, Bắc Kạn), miền núi Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Kon Tum… đặc biệt khu dân cư ven suối, cửa khe, chân sườn dốc, nơi có vết nứt đất. Mùa lũ quét ở miền Bắc thường từ tháng 6 đến tháng 9; ở miền Trung từ tháng 9 đến tháng 12.

Dấu hiệu sắp xảy ra lũ quét, sạt lở

• Mưa rất to kéo dài, nhất là ban đêm; nghe tiếng ầm ầm như sấm từ phía thượng nguồn.
• Nước suối đột ngột đục ngầu, có nhiều rác, cây cối trôi; hoặc ngược lại mực nước suối giảm bất thường khi trời vẫn mưa to (có thể do dòng chảy bị chặn phía trên).
• Xuất hiện vết nứt trên mặt đất, tường nhà; cây cối, cột điện nghiêng; nước đục chảy ra từ chân sườn đồi.
• Đá lăn, đất sụt nhỏ trên đường.

Cần làm gì để an toàn?

Trước mùa mưa: tìm hiểu đường sơ tán và nơi trú an toàn ở chỗ cao; không làm nhà sát bờ suối, chân taluy; chuẩn bị túi đồ khẩn cấp (giấy tờ, thuốc, đèn pin, nước uống, sạc dự phòng).

Khi có mưa lớn: theo dõi tin bão, áp thấp và lượng mưa dự báo theo giờ tại xã mình trên trang dự báo; sẵn sàng sơ tán khi chính quyền thông báo, đặc biệt vào ban đêm.

Khi lũ quét xảy ra: lập tức di chuyển lên chỗ cao, tránh xa lòng suối và sườn dốc; không lội qua dòng nước chảy xiết – chỉ cần nước sâu ngang đầu gối cũng đủ làm người ngã và bị cuốn trôi; không đi xe qua ngầm tràn; không quay lại nhà lấy tài sản.

Sau lũ: chỉ trở về khi có thông báo an toàn; cẩn thận với nhà bị nứt, đường điện; xử lý nước sinh hoạt để tránh dịch bệnh.

Theo dõi lượng mưa thế nào?

Trên mỗi trang xã, phường của chúng tôi, bảng theo giờ hiển thị lượng mưa dự kiến (mm) từng giờ và tổng lượng mưa ngày. Ở vùng núi, khi tổng lượng mưa dự báo vượt khoảng 50–100 mm/ngày hoặc nhiều ngày liên tiếp có mưa to, nguy cơ lũ quét và sạt lở tăng cao. Tuy nhiên, đây là dữ liệu mô hình để tham khảo – hãy luôn ưu tiên cảnh báo chính thức của cơ quan khí tượng thủy văn và chính quyền địa phương.