Động đất ở Việt Nam: vùng nào có nguy cơ, độ Richter là gì, làm gì khi có động đất?

Cập nhật 18/10/2026 · Ban biên tập DBTT Ngày Mai

Thỉnh thoảng người dân Kon Tum, Sơn La hay thậm chí Hà Nội, TP.HCM cảm nhận được rung lắc nhẹ và tìm kiếm “động đất”. Việt Nam không nằm trên ranh giới các mảng kiến tạo lớn như Nhật Bản hay Indonesia, nhưng vẫn có những đới đứt gãy có khả năng gây động đất. Bài viết tổng hợp những điều cần biết.

Động đất là gì?

Động đất là sự rung chuyển đột ngột của mặt đất do năng lượng tích tụ trong vỏ Trái Đất được giải phóng, thường khi đá dọc một đứt gãy bị trượt. Điểm phát sinh trong lòng đất gọi là chấn tiêu; điểm trên mặt đất ngay phía trên gọi là chấn tâm. Ngoài ra, động đất còn có thể liên quan tới hoạt động của con người như tích nước hồ chứa lớn (động đất kích thích).

Độ Richter và cấp độ rung động

• Độ lớn (magnitude), thường gọi là “độ Richter”, đo năng lượng giải phóng. Thang logarit: tăng 1 độ thì biên độ sóng gấp 10 lần và năng lượng gấp khoảng 32 lần.
• Cấp độ rung động (cường độ) mô tả mức rung lắc tại từng nơi, phụ thuộc khoảng cách tới chấn tâm, độ sâu chấn tiêu và nền đất.

Những vùng có nguy cơ động đất ở Việt Nam

• Tây Bắc (Điện Biên, Lai Châu, Sơn La): nơi có hoạt động động đất mạnh nhất nước ta, gắn với các đới đứt gãy sông Đà, Sơn La, Lai Châu – Điện Biên. Trận Điện Biên năm 1935 (khoảng 6,8 độ) và Tuần Giáo năm 1983 (khoảng 6,7 độ) là những trận mạnh nhất từng được ghi nhận.
• Đới đứt gãy sông Hồng – sông Chảy: chạy qua đồng bằng Bắc Bộ, có khả năng gây động đất trung bình.
• Kon Tum: từ khoảng năm 2021, huyện Kon Plông và lân cận xảy ra chuỗi rất nhiều trận động đất nhỏ đến trung bình, được giới chuyên môn đánh giá có liên quan tới hoạt động tích nước của các hồ thủy điện trong khu vực.
• Ngoài khơi Nam Trung Bộ: khu vực gần đảo núi lửa Hòn Tro (Bình Thuận) từng ghi nhận động đất và hoạt động núi lửa.

Việt Nam có nguy cơ sóng thần không?

Nguy cơ lớn nhất đến từ rãnh Manila phía đông Biển Đông. Nếu xảy ra động đất rất mạnh ở đây, sóng thần có thể lan tới bờ biển miền Trung sau khoảng 1,5–2 giờ. Khả năng này thấp nhưng không thể loại trừ, vì vậy Việt Nam đã có hệ thống cảnh báo sóng thần do Viện Vật lý Địa cầu vận hành.

Làm gì khi xảy ra động đất?

1. Trong nhà: “Cúi xuống – Che chắn – Bám chặt”. Chui xuống gầm bàn chắc chắn, che đầu và cổ, tránh xa cửa kính, tủ cao, đèn treo.
2. Không chạy ra ngoài khi đang rung lắc, không dùng thang máy. Chỉ ra ngoài khi đã hết rung và có đường an toàn.
3. Ngoài trời: tránh xa tòa nhà, cây cao, cột điện, biển quảng cáo.
4. Đang lái xe: dừng xe ở nơi trống, tránh cầu vượt, hầm.
5. Ở bờ biển: nếu cảm thấy rung mạnh hoặc thấy nước biển rút bất thường, lập tức di chuyển lên vùng cao.
6. Sau động đất: kiểm tra rò rỉ gas, điện; đề phòng dư chấn; ở vùng núi cảnh giác sạt lở, nhất là khi trời mưa to.

Động đất và thời tiết có liên quan không?

Không. Động đất xảy ra do quá trình bên trong vỏ Trái Đất, không phụ thuộc vào trời nắng hay mưa, nóng hay lạnh – quan niệm “trời oi bức là sắp động đất” không có cơ sở khoa học. Tuy nhiên, mưa lớn sau động đất làm tăng nguy cơ sạt lở ở những sườn đồi đã bị rung nứt. Theo dõi dự báo mưa cho các tỉnh vùng núi như thời tiết Điện Biên, Sơn La, Kon Tum và kiến thức về lũ quét, sạt lở.