Không khí lạnh và gió mùa đông bắc: khi nào về, ảnh hưởng ra sao?

Cập nhật 17/10/2026 · Ban biên tập DBTT Ngày Mai

Không khí lạnh là những khối khí lạnh, khô hình thành trên vùng cao áp Siberia – Mông Cổ vào mùa đông, rồi tràn xuống phía nam qua Trung Quốc tới Việt Nam. Khi khối khí này làm gió chuyển hướng đông bắc, mạnh lên và nhiệt độ giảm rõ rệt ở miền Bắc, người ta quen gọi là gió mùa đông bắc (hay gió bấc).

Mùa không khí lạnh kéo dài bao lâu?

Không khí lạnh có thể ảnh hưởng tới Bắc Bộ từ khoảng tháng 9 đến tháng 4 năm sau. Những đợt đầu mùa (tháng 9–10) thường yếu, chỉ làm trời se lạnh về đêm và sáng sớm, đôi khi kèm mưa dông. Các đợt mạnh nhất, gây rét đậm, rét hại kéo dài, thường rơi vào tháng 12, tháng 1 và tháng 2. Cuối mùa (tháng 3–4), không khí lạnh khi tràn về hay gây mưa dông, có thể kèm lốc và mưa đá.

Khi không khí lạnh về, thời tiết thay đổi thế nào?

• Nhiệt độ giảm nhanh: chỉ trong 24–48 giờ, nhiệt độ có thể giảm 5–10°C, có đợt hơn 10°C.
• Gió đông bắc mạnh: trong đất liền cấp 2–3, vùng ven biển cấp 3–4; trên vịnh Bắc Bộ và Biển Đông có thể cấp 6–7, giật cấp 8–9, biển động.
• Mưa: đầu mùa và cuối mùa, front lạnh hay gây mưa rào, dông; giữa mùa đông chủ yếu trời khô hanh hoặc mưa phùn, mưa nhỏ.
• Miền Trung: không khí lạnh gặp gió đông và địa hình Trường Sơn gây mưa lớn kéo dài ở Trung Bộ vào tháng 10–12 – nguyên nhân của nhiều trận lũ lớn.
• Vùng núi cao: nhiệt độ có thể xuống dưới 0°C, xuất hiện băng giá, sương muối ở Sa Pa, Mẫu Sơn, Đồng Văn, Mộc Châu.

Rét đậm, rét hại được xác định thế nào?

Theo quy định về dự báo, cảnh báo thiên tai: rét đậm khi nhiệt độ không khí trung bình ngày từ 11°C đến 15°C; rét hại khi nhiệt độ trung bình ngày từ 10°C trở xuống. Lưu ý đây là nhiệt độ trung bình cả ngày, không phải nhiệt độ thấp nhất lúc sáng sớm.

Vì sao Lạng Sơn, Cao Bằng thường lạnh nhất?

Các tỉnh Đông Bắc như Lạng Sơn, Cao Bằng, Quảng Ninh là “cửa ngõ” đón không khí lạnh đầu tiên, địa hình cánh cung mở về phía bắc giúp khối khí lạnh tràn sâu. Trong khi đó dãy Hoàng Liên Sơn che chắn một phần cho Tây Bắc nên mùa đông ở Tây Bắc đến muộn hơn, nhưng vùng núi cao vẫn rất lạnh do độ cao. Xem nhiệt độ thực tế tại thời tiết Lạng Sơn và thời tiết Sa Pa.

Theo dõi không khí lạnh như thế nào?

Dấu hiệu dễ nhận biết trên bảng dự báo: nhiệt độ thấp nhất giảm liên tục 2–3 ngày, gió chuyển hướng bắc – đông bắc và tốc độ gió tăng. Trên trang dự báo 10 ngày tới, hãy nhìn đường nhiệt độ thấp nhất trên biểu đồ: điểm “gãy” đi xuống chính là thời điểm không khí lạnh tràn về.

Chuẩn bị gì khi có đợt rét?

• Sức khoẻ: mặc ấm nhiều lớp, giữ ấm cổ, ngực, bàn chân; người già, trẻ nhỏ, người bệnh tim mạch, huyết áp hạn chế ra ngoài sáng sớm.
• Sưởi an toàn: tuyệt đối không đốt than, củi trong phòng kín vì nguy cơ ngộ độc khí CO; dùng máy sưởi cách xa chăn màn.
• Nông nghiệp: che chắn chuồng trại, bổ sung thức ăn cho gia súc; không gieo cấy khi nhiệt độ trung bình dưới 15°C; giữ nước cho mạ.
• Trên biển: tàu thuyền theo dõi tin gió mạnh, sóng lớn trên vịnh Bắc Bộ và Biển Đông.