El Niño và La Niña là gì? Ảnh hưởng tới thời tiết Việt Nam

Cập nhật 17/10/2026 · Ban biên tập DBTT Ngày Mai

El Niño (tiếng Tây Ban Nha nghĩa là “cậu bé”) là hiện tượng nhiệt độ mặt nước biển vùng xích đạo trung tâm và đông Thái Bình Dương ấm lên bất thường kéo dài nhiều tháng. La Niña (“cô bé”) là hiện tượng ngược lại: vùng biển này lạnh đi bất thường. Hai pha này cùng với pha trung tính hợp thành dao động ENSO – một trong những “nhạc trưởng” lớn nhất của khí hậu toàn cầu.

Cơ chế dễ hiểu

Bình thường, gió tín phong thổi từ đông sang tây dọc xích đạo Thái Bình Dương, đẩy lớp nước ấm bề mặt dồn về phía Indonesia, Philippines; phía Nam Mỹ nước lạnh từ dưới sâu trồi lên. Khi tín phong yếu đi, nước ấm “chảy ngược” về phía đông – đó là El Niño. Khi tín phong mạnh hơn bình thường, nước lạnh mở rộng ra giữa đại dương – đó là La Niña. Sự thay đổi vị trí vùng nước ấm làm dịch chuyển các khu vực mây mưa lớn, kéo theo thay đổi thời tiết ở nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Ảnh hưởng của El Niño tới Việt Nam

• Nhiệt độ cao hơn trung bình, nắng nóng xuất hiện sớm và gay gắt hơn.
• Mưa ít hơn, mùa mưa có thể đến muộn, kết thúc sớm; nguy cơ hạn hán ở Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và xâm nhập mặn sâu ở Đồng bằng sông Cửu Long.
• Số cơn bão ảnh hưởng tới Việt Nam thường ít hơn, nhưng không có nghĩa là không có bão mạnh.
• Thiếu nước tưới cho lúa, cà phê, hồ tiêu; nguy cơ cháy rừng tăng.

Ảnh hưởng của La Niña tới Việt Nam

• Mưa nhiều hơn trung bình, đặc biệt ở Trung Bộ và Nam Bộ vào nửa cuối năm.
• Bão và áp thấp nhiệt đới có xu hướng hoạt động nhiều hơn, muộn hơn trên Biển Đông, dễ gây lũ lớn ở miền Trung.
• Mùa đông ở miền Bắc có thể rét hơn, nhiều đợt rét đậm rét hại.

Cần lưu ý: ENSO chỉ làm thay đổi xác suất. Một năm El Niño vẫn có thể có đợt mưa lớn cục bộ, một năm La Niña vẫn có thể có đợt nắng nóng.

Làm sao biết đang có El Niño hay La Niña?

Các trung tâm khí hậu theo dõi chỉ số nhiệt độ mặt nước biển vùng Niño 3.4. Khi chênh lệch so với trung bình duy trì từ +0,5°C trở lên trong nhiều tháng liên tiếp thì xác định El Niño; từ −0,5°C trở xuống là La Niña. Ở Việt Nam, Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia phát hành bản tin dự báo khí hậu hằng tháng, có nhận định về ENSO.

Ứng dụng thực tế

Nông dân có thể dựa vào nhận định ENSO để chọn giống chịu hạn, lịch thời vụ, trữ nước ngọt; người dân ven biển miền Trung chuẩn bị phương án phòng chống bão lũ sớm hơn trong năm La Niña. Với kế hoạch ngắn hạn vài ngày, bạn vẫn nên xem dự báo thời tiết theo giờ và 10 ngày tới vì ENSO không quyết định thời tiết từng ngày.