Áp thấp nhiệt đới là gì? Khác bão thế nào, nguy hiểm ra sao

Cập nhật 17/10/2026 · Ban biên tập DBTT Ngày Mai

Áp thấp nhiệt đới là một xoáy thuận hình thành trên vùng biển nhiệt đới, có hoàn lưu khép kín (gió xoáy quanh một tâm) và sức gió mạnh nhất vùng gần tâm từ cấp 6 đến cấp 7 (khoảng 39–61 km/h). Nó chính là “giai đoạn trước bão”: khi gió mạnh lên tới cấp 8, áp thấp nhiệt đới được gọi là bão.

Áp thấp nhiệt đới hình thành như thế nào?

Trên các vùng biển ấm (nhiệt độ mặt nước từ khoảng 26,5°C trở lên), hơi nước bốc lên mạnh, ngưng tụ thành mây đối lưu và giải phóng nhiệt. Không khí nóng bốc lên làm khí áp ở mặt biển giảm xuống, không khí xung quanh tràn vào bù. Do Trái Đất tự quay (lực Coriolis), dòng khí này không đi thẳng vào tâm mà bị lệch, tạo thành chuyển động xoáy – ở Bắc bán cầu là ngược chiều kim đồng hồ.

Quá trình thường bắt đầu từ một vùng áp thấp hay một nhiễu động trong dải hội tụ nhiệt đới. Nếu điều kiện thuận lợi kéo dài – biển ấm, độ ẩm cao, gió ở các tầng cao ít đổi hướng – vùng áp thấp sẽ có hoàn lưu khép kín và mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới, rồi có thể thành bão.

Phân biệt vùng áp thấp, áp thấp nhiệt đới và bão

Cách phân cấp này theo thang sức gió Beaufort mà ngành khí tượng Việt Nam sử dụng trong các bản tin. Bạn có thể xem diễn biến thực tế ở trang tin bão mới nhất.

Vì sao áp thấp nhiệt đới vẫn rất nguy hiểm?

Nhiều người chủ quan vì “chỉ là áp thấp, chưa phải bão”. Thực tế, thiệt hại lớn nhất của áp thấp nhiệt đới thường đến từ mưa chứ không phải gió:

• Mưa lớn diện rộng: hoàn lưu áp thấp mang theo lượng ẩm khổng lồ từ biển. Khi kết hợp với không khí lạnh hoặc địa hình dãy Trường Sơn, lượng mưa có thể lên tới vài trăm mm trong 1–3 ngày.
• Lũ quét, sạt lở đất: ở vùng núi miền Trung, Tây Nguyên, mưa dồn dập trên sườn dốc là nguyên nhân chính gây lũ quét. Xem thêm dấu hiệu nhận biết lũ quét.
• Gió giật và sóng lớn trên biển: gió cấp 6–7 giật cấp 8–9 đủ làm lật tàu thuyền nhỏ, sóng biển cao 2–4 m.
• Diễn biến khó lường: áp thấp có thể mạnh lên thành bão chỉ trong 12–24 giờ, hoặc đổi hướng đột ngột.

Áp thấp nhiệt đới thường xuất hiện khi nào ở Việt Nam?

Mùa bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông kéo dài chủ yếu từ tháng 6 đến tháng 12. Đầu mùa, các xoáy thuận hay đi lên phía bắc, ảnh hưởng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ; từ tháng 9 trở đi chúng dịch dần xuống Trung Bộ, Nam Trung Bộ. Một số áp thấp hình thành ngay trên Biển Đông, rất gần bờ, nên thời gian chuẩn bị chỉ còn 1–2 ngày.

Cách đọc tin áp thấp nhiệt đới

Một bản tin thường có các thông tin: vị trí tâm (kinh độ, vĩ độ), sức gió mạnh nhất và cấp gió giật, hướng và tốc độ di chuyển, dự báo vị trí sau 24–48–72 giờ và vùng nguy hiểm (khu vực có gió từ cấp 6 trở lên mà tàu thuyền cần tránh). Hãy để ý cụm từ “có khả năng mạnh lên thành bão” – đó là tín hiệu cần chuẩn bị ngay.

Cần làm gì khi có áp thấp nhiệt đới?

• Theo dõi bản tin chính thức của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia và dự báo thời tiết theo giờ tại nơi ở.
• Tàu thuyền không đi vào vùng nguy hiểm, về nơi tránh trú khi có yêu cầu.
• Người dân vùng núi, ven sông chú ý lũ quét, sạt lở; không đi qua ngầm tràn, suối khi nước lên.
• Chuẩn bị nước uống, lương thực khô, đèn pin, sạc dự phòng; gia cố nhà cửa, khơi thông cống rãnh.

Tóm lại, áp thấp nhiệt đới là một hiện tượng thời tiết nguy hiểm thực sự. Đừng đợi tới khi nó “lên bão” mới chuẩn bị.